Bruksizm - objawy, przyczyny i możliwości leczenia
Bruksizm to powtarzalna aktywność mięśni żucia, która może obejmować zaciskanie szczęk lub zgrzytanie zębami podczas snu albo czuwania. U części osób prowadzi do bólu, przeciążenia mięśni, uszkodzeń zębów lub przerostu mięśni żwaczy. Postępowanie zależy od objawów i ich przyczyny.
Czym jest bruksizm i jak się objawia?
Bruksizm jest powtarzalną aktywnością mięśni żucia. Wyróżnia się bruksizm senny oraz bruksizm występujący podczas czuwania. Obie postacie różnią się mechanizmem i nie powinny być traktowane jako jedno zaburzenie.
Bruksizm nie zawsze oznacza chorobę wymagającą leczenia. Znaczenie kliniczne ma przede wszystkim wtedy, gdy prowadzi do dolegliwości lub zwiększa ryzyko uszkodzenia zębów, przeciążenia mięśni i stawów skroniowo-żuchwowych.
Możliwe objawy obejmują ścieranie zębów, napięcie lub bolesność mięśni żucia, poranną sztywność szczęki, bóle okolicy skroni oraz przerost mięśni żwaczy. Sam wygląd dolnej części twarzy nie wystarcza jednak do rozpoznania bruksizmu.
Co może wpływać na występowanie bruksizmu?
Bruksizm podczas czuwania. Może wiązać się z nawykowym zaciskaniem szczęk, koncentracją, napięciem emocjonalnym lub stresem.
Bruksizm senny. Jest aktywnością związaną ze snem i ma odmienny mechanizm niż zaciskanie zębów w ciągu dnia.
Leki i substancje. U części osób na aktywność mięśni żucia mogą wpływać niektóre leki, używki lub stymulanty.
Predyspozycje indywidualne. Nasilenie aktywności mięśniowej i podatność na jej konsekwencje różnią się między osobami.
Kiedy bruksizm wymaga konsultacji?
Konsultacja stomatologiczna lub lekarska jest wskazana, gdy pojawia się ból, wyraźne starcie lub pękanie zębów, ograniczenie ruchu żuchwy, nawracające bóle głowy albo inne objawy przeciążenia układu żucia.
Przed leczeniem przerostu mięśni żwaczy należy ocenić, czy rzeczywiście jest on związany z nadmierną aktywnością mięśniową oraz wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.
W przypadku podejrzenia zaburzeń snu, nasilonego chrapania lub bezdechów potrzebna może być również diagnostyka snu.
MOŻLIWE METODY
Metody postępowania dobieramy do charakteru problemu
Dobór metody zależy od obrazu klinicznego, przyczyny problemu, jego nasilenia oraz indywidualnych potrzeb skóry. Poniżej pokazujemy metody, które mogą być brane pod uwagę po odpowiedniej kwalifikacji.
Czego unikać przy bruksizmie?
Nie należy traktować samego starcia zębów jako wystarczającego dowodu aktywnego bruksizmu. Ocena powinna uwzględniać objawy, badanie oraz historię pacjenta.
Nie warto ograniczać postępowania wyłącznie do zmiany wyglądu żwaczy, jeśli występują również problemy stomatologiczne lub zaburzenia funkcji narządu żucia.
Nie należy oczekiwać, że pojedyncza metoda usunie wszystkie przyczyny bruksizmu. Postępowanie może wymagać współpracy stomatologa, lekarza, fizjoterapeuty lub specjalisty medycyny snu.
WIEDZA
Najczęstsze pytania.
Czy bruksizm oznacza zgrzytanie zębami?
Zgrzytanie jest jednym z możliwych objawów. Bruksizm może również polegać na zaciskaniu szczęk bez charakterystycznego dźwięku.
Czy stres może nasilać bruksizm?
Stres i napięcie emocjonalne mogą mieć znaczenie szczególnie w bruksizmie podczas czuwania, ale nie są jedyną możliwą przyczyną.
Czy toksyna botulinowa leczy przyczynę bruksizmu?
Może zmniejszać aktywność wybranych mięśni i być rozważana u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów, ale nie usuwa wszystkich możliwych przyczyn bruksizmu.
Czy szyna na zęby zatrzymuje bruksizm?
Szyna może chronić zęby przed skutkami przeciążenia, ale nie zawsze eliminuje samą aktywność mięśniową.
Do kogo zgłosić się z bruksizmem?
W zależności od objawów punktem wyjścia może być stomatolog lub lekarz. W części przypadków potrzebna jest również fizjoterapia lub diagnostyka zaburzeń snu.
ŹRÓDŁA
Źródła i literatura.
- Lobbezoo F, Ahlberg J, Raphael KG, et al. International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. Journal of Oral Rehabilitation. 2018;45(11):837-844.
- Manfredini D, Ahlberg J, Aarab G, et al. Standardised Tool for the Assessment of Bruxism. Journal of Oral Rehabilitation. 2024.
- American Dental Association (ADA). Bruxism.
- American Academy of Sleep Medicine (AASM). Materiały dotyczące bruksizmu sennego.
NASTĘPNY KROK
Zacznijmy od konsultacji.
Podczas konsultacji oceniamy potrzeby, wskazania i dotychczasowe postępowanie. Dopiero na tej podstawie określamy, czy dana metoda ma właściwe miejsce w planie terapii.