Przebarwienia - skąd się biorą i jak się je leczy
Miejscowe nagromadzenie melaniny o różnej głębokości i przyczynie. Rokowanie zależy od tego, czy barwnik leży w naskórku, czy głębiej.
Czym są przebarwienia i na jakiej głębokości leży barwnik?
Przebarwienia to miejscowe nagromadzenie melaniny - barwnika wytwarzanego przez melanocyty w najgłębszej warstwie naskórka. Melanina powstaje w melanosomach i jest przekazywana otaczającym keratynocytom. Gdy ten proces zostaje zaburzony, w niektórych miejscach barwnika jest więcej niż w otoczeniu.
Z punktu widzenia leczenia najważniejsze jest rozróżnienie, na jakiej głębokości leży barwnik. Przebarwienia naskórkowe są wyraźnie odgraniczone i reagują na terapię szybciej. Przebarwienia skórne, w których melanina znajduje się głębiej, mają rozmyte brzegi i wymagają dłuższego postępowania. Często występuje postać mieszana.
Najczęstsze rodzaje to soczewice słoneczne (plamy soczewicowate), pojawiające się po latach ekspozycji na słońce, melasma zwana też ostudą, o podłożu hormonalnym, oraz przebarwienia pozapalne powstające w miejscu wcześniejszego stanu zapalnego - po trądziku, zadrapaniu czy źle dobranym zabiegu.
Skąd biorą się przebarwienia na twarzy?
Promieniowanie słoneczne odpowiada za większość przebarwień. Istotne jest nie tylko UVB i UVA, ale też światło widzialne o wysokiej energii - ma ono udokumentowany udział w powstawaniu i nawrotach melasmy, co tłumaczy, dlaczego sama ochrona przed UV bywa niewystarczająca.
Hormony. Ciąża, antykoncepcja hormonalna i terapia zastępcza sprzyjają melasmie. Stąd jej dawna nazwa - maska ciążowa.
Stan zapalny. Każde zapalenie w skórze może pozostawić przebarwienie: trądzik, wyprysk, uraz, a także zbyt agresywny zabieg. Ryzyko rośnie wraz z ciemniejszym fototypem.
Leki światłouczulające. Niektóre antybiotyki, leki moczopędne, przeciwzapalne i ziołowe preparaty zwiększają wrażliwość skóry na światło. Warto zgłosić przyjmowane leki przed konsultacją.
Predyspozycje genetyczne i fototyp określają skłonność do przebarwień i wpływają na dobór bezpiecznej metody.
Jak dobieramy leczenie przebarwień?
Nie istnieje jeden zabieg odpowiedni dla każdego rodzaju przebarwień. Plamy posłoneczne, melasma i przebarwienia pozapalne mogą wyglądać podobnie, ale różnią się mechanizmem powstawania, głębokością pigmentu i reakcją na terapię. Dlatego leczenie zaczynamy od określenia charakteru zmian, a nie od wyboru urządzenia.
Czy laser jest dobrym rozwiązaniem na przebarwienia?
Laseroterapia może być skuteczną metodą leczenia odpowiednio zakwalifikowanych zmian pigmentacyjnych, ale nie każde przebarwienie powinno być leczone laserem. Szczególnej ostrożności wymagają melasma i przebarwienia pozapalne, ponieważ niewłaściwie dobrane parametry lub zbyt intensywne działanie mogą nasilić pigmentację.
Dobór technologii zależy m.in. od rodzaju i głębokości zmian, fototypu, wcześniejszych terapii, ekspozycji na promieniowanie UV oraz kondycji skóry.
Jakie technologie stosujemy przy przebarwieniach?
BBL® HEROic™ wykorzystuje światło szerokopasmowe i może być stosowane w terapii odpowiednio zakwalifikowanych zmian pigmentacyjnych, szczególnie przebarwień posłonecznych i nierównomiernego kolorytu związanego z fotouszkodzeniami.
MOXI™ to nieablacyjny laser tulowy 1927 nm. Może znaleźć zastosowanie przy wybranych przebarwieniach, nierównym kolorycie i fotouszkodzeniach. O wyborze tej technologii decyduje charakter zmian i kwalifikacja do zabiegu.
HALO® TRIBRID™ pozwala zaplanować bardziej rozbudowaną terapię laserową i może być rozważany przy bardziej złożonym obrazie fotouszkodzeń, gdy problem nie ogranicza się wyłącznie do powierzchownej pigmentacji.
W wybranych przypadkach technologie można również łączyć, np. MOXI™ + BBL®, jeżeli obraz skóry uzasadnia zastosowanie różnych mechanizmów działania. Więcej procedur nie oznacza jednak automatycznie lepszego efektu.
Jaki laser na przebarwienia będzie najlepszy?
Nie da się wskazać jednej technologii najlepszej dla wszystkich przebarwień. Wybór powinien wynikać z rozpoznania rodzaju zmiany i oceny skóry. W części przypadków właściwa może być fototerapia BBL®, w innych laser MOXI™, HALO® lub terapia łączona, a niektóre przebarwienia wymagają przede wszystkim innego postępowania niż zabieg urządzeniowy.
MOŻLIWE METODY
Metody postępowania dobieramy do charakteru problemu
Dobór metody zależy od obrazu klinicznego, przyczyny problemu, jego nasilenia oraz indywidualnych potrzeb skóry. Poniżej pokazujemy metody, które mogą być brane pod uwagę po odpowiedniej kwalifikacji.
Czego unikać przy przebarwieniach?
Domowe sposoby oparte na soku z cytryny, occie czy sodzie oczyszczającej działają drażniąco i często pogłębiają problem - wywołany przez nie stan zapalny prowadzi do kolejnych przebarwień pozapalnych.
Agresywne złuszczanie bez konsekwentnej fotoprotekcji to najczęstszy powód niepowodzenia terapii. Odsłonięta, świeżo złuszczona skóra reaguje na słońce silniej niż przed zabiegiem.
Samodzielne stosowanie preparatów z hydrochinonem bez nadzoru bywa ryzykowne - przy długim, nieprzerwanym używaniu opisywano przypadki ochłonozy, czyli paradoksalnego ciemnienia skóry.
Opalanie w trakcie terapii, także w solarium, przekreśla efekty kolejnych sesji.
WIEDZA
Najczęstsze pytania.
Czy przebarwienia wracają po leczeniu?
Mogą wrócić, jeśli utrzymuje się przyczyna. Melanocyty nie znikają - zostają wyciszone. Bez konsekwentnej ochrony przed słońcem nawroty są regułą, zwłaszcza przy melasmie.
Ile trwa terapia przebarwień?
Zależy od głębokości barwnika i rodzaju zmian. Powierzchowne soczewice słoneczne często reagują po kilku tygodniach. Melasma to proces liczony w miesiącach i wymagający leczenia podtrzymującego.
Czy można leczyć przebarwienia latem?
Część metod odkłada się na okres mniejszego nasłonecznienia, ale nie wszystkie. Decyzja zależy od wybranej metody, fototypu skóry i tego, czy pacjent jest w stanie utrzymać pełną fotoprotekcję.
Czy melasma jest wyleczalna?
Melasmę traktuje się jako stan przewlekły i nawrotowy. Realnym celem jest znaczne rozjaśnienie i utrzymanie efektu, nie trwałe usunięcie.
ŹRÓDŁA
Źródła i literatura.
- American Academy of Dermatology - materiały o przebarwieniach i fotoprotekcji
- U.S. Food and Drug Administration - informacje o preparatach rozjaśniających i bezpieczeństwie hydrochinonu
- MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine - informacje o melasmie i zmianach barwnikowych
- World Health Organization - materiały o promieniowaniu ultrafioletowym
WIEDZA
Dowiedz się więcej.
NASTĘPNY KROK
Zacznijmy od konsultacji.
Podczas konsultacji oceniamy potrzeby, wskazania i dotychczasowe postępowanie. Dopiero na tej podstawie określamy, czy dana metoda ma właściwe miejsce w planie terapii.