Fotostarzenie skóry - objawy, przyczyny i możliwości leczenia

Fotostarzenie to zespół zmian zachodzących w skórze pod wpływem przewlekłej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe. Proces ten nakłada się na naturalne starzenie skóry, ale nie jest z nim tożsamy.

Wieloletnia ekspozycja na UV wpływa zarówno na naskórek, jak i głębsze struktury skóry. Z czasem może prowadzić m.in. do nierównomiernego rozmieszczenia barwnika, zmian w strukturze kolagenu i elastyny oraz zaburzeń w funkcjonowaniu naczyń.

Dlatego fotostarzenie rzadko objawia się tylko jednym problemem. U jednej osoby mogą dominować przebarwienia i nierówny koloryt, u innej drobne zmarszczki, szorstkość, widoczne naczynka lub stopniowa utrata jędrności.

Zmiany są zwykle najbardziej widoczne w miejscach regularnie eksponowanych na światło, przede wszystkim na twarzy, szyi, dekolcie i grzbietach dłoni.

Promieniowanie UVA. Dociera do głębszych warstw skóry i uczestniczy w procesach prowadzących m.in. do zmian w strukturze kolagenu i elastyny.

Promieniowanie UVB. Oddziałuje przede wszystkim na naskórek i odpowiada m.in. za oparzenia słoneczne oraz bezpośrednie uszkodzenia DNA komórek.

Kumulacyjna ekspozycja na słońce. Fotostarzenie jest efektem ekspozycji gromadzonej przez wiele lat. Znaczenie ma nie tylko intensywne opalanie, ale również codzienny kontakt skóry z promieniowaniem UV.

Brak regularnej fotoprotekcji. Niewystarczająca ochrona przeciwsłoneczna zwiększa całkowitą dawkę promieniowania docierającego do skóry.

Solarium. Sztuczne źródła promieniowania UV również powodują fotouszkodzenia i zwiększają ryzyko nowotworów skóry.

Indywidualne predyspozycje. Fototyp, wiek, czynniki genetyczne i historia ekspozycji na słońce wpływają na tempo oraz obraz kliniczny fotostarzenia.

Fotostarzenie jest problemem związanym z przewlekłym działaniem promieniowania UV, które jest również istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworów skóry. Dlatego nie każdą zmianę określaną jako plama posłoneczna należy traktować wyłącznie jako problem estetyczny.

Konsultacji wymaga szczególnie nowa lub zmieniająca się zmiana barwnikowa, zmiana asymetryczna, o nieregularnych brzegach lub niejednolitym kolorze, a także zmiana rosnąca, krwawiąca lub niegojąca się.

Przed zabiegowym usuwaniem pojedynczych zmian barwnikowych należy upewnić się, że nie wymagają one wcześniejszej diagnostyki dermatologicznej, w tym dermatoskopii.

Najważniejszym błędem jest próba korygowania skutków fotostarzenia bez ograniczenia dalszej ekspozycji na promieniowanie UV. Zabiegi mogą poprawiać wybrane cechy skóry, ale nie eliminują ryzyka kolejnych fotouszkodzeń.

Należy unikać intensywnego opalania i korzystania z solarium. Szczególne znaczenie ma to podczas terapii oraz po procedurach, które mogą przejściowo zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie.

Nie należy również traktować fotostarzenia jako jednego, identycznego problemu u wszystkich pacjentów. Przebarwienia, rumień, zmarszczki, nierówna tekstura i utrata jędrności mogą współistnieć, ale wymagają odmiennego podejścia.

Pojedynczych zmian barwnikowych o niepewnym charakterze nie należy poddawać procedurom rozjaśniającym ani zabiegom laserowym przed odpowiednią oceną lekarską.

Czy fotostarzenie to to samo co naturalne starzenie skóry?

Nie. Naturalne starzenie zachodzi niezależnie od ekspozycji na słońce. Fotostarzenie jest związane przede wszystkim z przewlekłym działaniem promieniowania UV i nakłada się na naturalne procesy zachodzące wraz z wiekiem.

Jakie są objawy fotostarzenia skóry?

Mogą obejmować przebarwienia, nierówny koloryt, szorstkość i zmianę tekstury skóry, drobne zmarszczki, widoczne naczynka oraz stopniową utratę jędrności. Obraz fotostarzenia może różnić się między pacjentami.

Czy fotostarzenie można cofnąć?

Nie można cofnąć historii ekspozycji skóry na promieniowanie UV. Możliwe jest natomiast poprawianie części widocznych następstw fotouszkodzenia. Zakres efektu zależy od rodzaju i zaawansowania zmian oraz zastosowanej terapii.

Czy fotostarzenie dotyczy tylko twarzy?

Nie. Jest szczególnie widoczne na obszarach regularnie eksponowanych na światło, takich jak twarz, szyja, dekolt oraz grzbiety dłoni.

Czy jeden zabieg może poprawić wszystkie oznaki fotostarzenia?

Nie zawsze. Fotostarzenie może jednocześnie obejmować pigment, naczynia, teksturę i głębsze struktury skóry. Dlatego terapia powinna wynikać z dominujących zmian i indywidualnej kwalifikacji, a w części przypadków może obejmować więcej niż jedną metodę.

‍

• Krutmann J, Bouloc A, Sore G, Bernard BA, Passeron T. The skin aging exposome. Journal of Dermatological Science. 2017;85(3):152-161.
• Scharffetter-Kochanek K, Brenneisen P, Wenk J, et al. Photoaging of the skin from phenotype to mechanisms. Experimental Gerontology. 2000;35(3):307-316.
• Yaar M, Gilchrest BA. Photoageing: mechanism, prevention and therapy. British Journal of Dermatology. 2007;157(5):874-887.
• DermNet. Photoageing.
• American Academy of Dermatology Association (AAD). Materiały dotyczące uszkodzeń skóry wywołanych słońcem i fotoprotekcji.